Polska Ekstraklasa

01.05.2020 12:14

#RetroPN: Wielka feta u jubilata

19 i 20 września obchodzono uroczyście w Zabrzu 50-lecie istnienia Górnika, klubu bardzo zasłużonego dla polskiej piłki nożnej. Przypomnijmy, że Górnik to mistrz Polski 1957, 1959, 1961, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1971, 1972, 1985, 1986, 1987 i 1988, zdobywca Pucharu Polski 1965, 1968, 1969, 1970, 1971 i 1972 oraz krajowego Superpucharu 1988. A ponadto – finalista Pucharu Zdobywców Pucharów 1970 oraz ćwierćfinalista Pucharu Mistrzów 1968 i PZP 1971. To zarazem klub, który dał reprezentacji Polski wielu znakomitych zawodników.

Górnik Zabrze powstał w 1948 roku, po fuzji czterech klubów – Zjednoczenia, Pogoni, Concordii i Skry. W 1951 roku górnicy debiutowali w drugiej lidze. Rok później zainteresował się zabrzanami resort górnictwa. Zaczęły płynąć do klubu pieniądze, pojawili się nowi gracze i awans do ekstraklasy stał się faktem. W pierwszoligowym debiucie 18 marca 1956 roku Górnik wygrał 3:1 z Ruchem Chorzów. Pierwszy w reprezentacji zagrał z Zabrza bramkarz Józef Machnik – 28 października 1956 roku w meczu z Norwegią. Dziś liczba reprezentantów z tego klubu przekroczyła już pół setki. 

Za twórcę potęgi Górnika uznaje się węgierskiego trenera Zoltana Opatę, pracującego w Zabrzu w 1957 roku. Pierwszy tytuł mistrzowski to także zasługa graczy tej klasy, co Stefan Floreński, Ginter Gawlik, Edward Jankowski, Ernest Pol, Edmund Kowal czy Roman Lentner. W pamiętnym, zwycięskim 2:1 meczu z ZSRR w Chorzowie w eliminacjach mistrzostw świata zagrali Floreński, Gawlik, Jankowski i Lentner. Dopiero po zdobyciu kolejnych tytułów w 1959 i 1961 roku Górnik wystartował 13 września 1961 roku w Pucharze Mistrzów. Pojawiły się nowe talenty (Jan Kowalski, Erwin Wilczek, Hubert Kostka, Stanisław Oślizło, Jerzy Musiałek), lecz po wypadku zmarł w kwietniu 1960 roku wybitnie utalentowany „Epi” Kowal. 

Efektownie i ofensywnie grających piłkarzy z Zabrza zaczęto cenić na świecie. Od 1963 roku przez pięć kolejnych sezonów Górnik nie miał sobie równych w Polsce. Do panteonu polskich gwiazd wszedł znakomicie rozumiejący się duet – Zygfryd Szołtysik i Włodzimierz Lubański, którzy debiutowali w reprezentacji 4 września 1963 roku w Szczecinie w meczu z Norwegią (9:0), przy czym Lubański nie miał jeszcze 17 lat! Godnie potem zastąpili kończącego karierę Pola (zmarł niedawno).

To Górnik w sezonie 1967-68 jako pierwszy polski zespół awansował do ćwierćfinału Pucharu Mistrzów po pasjonujących meczach z Dynamem Kijów. Manchester United – zdobywca najcenniejszego europejskiego trofeum w tej edycji – przegrał tylko raz w drodze na szczyt – na Stadionie Śląskim z Górnikiem (0:1). 

To paradoks, ale swój największy sukces zabrzanie odnieśli wtedy, kiedy – mimo wzmocnienia ataku Janem Banasiem – na trzy lata utracili krajowy prymat. Pierwszy start w Pucharze Zdobywców Pucharów, w sezonie 1969-70, Górnik zakończył bowiem dopiero w finale, gdzie uległ Manchesterowi City 1:2. Honorowego gola strzelił kapitan zespołu Oślizło. 

Przypomnijmy twórców największego klubowego sukcesu polskiej drużyny: Hubert Kostka – Stefan Floreński (Alojzy Deja), Stanisław Oślizło, Jerzy Gorgoń, Henryk Latocha – Alfred Olek, Zygfryd Szołtysik, Erwin Wilczek (Hubert Skowronek) – Jan Banaś, Włodzimierz Lubański, Władysław Szaryński. Ponadto, w drodze do finału, grali: Jan Gomola, Rainer Kuchta i Jerzy Musiałek. Z bohaterów tych spotkań – Deja, Skowronek i Musiałek opuścili już szeregi żyjących, podobnie jak trener Michał Matyas. W pierwszych meczach z Olympiakosem Pireus i Glasgow Rangers Górnik prowadził Węgier Geza Kalocsai, twórca tej eksportowej drużyny. Matyas zbierał plony jego pracy w spotkaniach z Lewskim Sofia i w trójmeczu z AS Romą – horrorze, który całą Polskę trzymał przy telewizorach. 

W następnym roku był już w PZP „tylko” ćwierćfinał (znów Manchester City!). I choć Górnik odzyskał w latach 1971-1972 krajowy prymat, choć sprowadzono do klubu Zygmunta Anczoka, Jana Wrażego, Jerzego Wilima i wschodzącą gwiazdę – Andrzeja Szarmacha, zabrzanie nie zdołali powtórzyć poprzednich osiągnięć. Jego piłkarze mieli znaczny wkład w sukcesy reprezentacji. Złote medale z igrzysk w Monachium ’72 przywieźli Kostka, Gorgoń, Anczok, Szołtysik i Lubański. Dwa lata później medale za III miejsce na świecie otrzymali Gorgoń i Szarmach, a Andrzej Fischer i Henryk Wieczorek byli w RFN rezerwowymi. Na srebrny medal igrzysk olimpijskich Montreal ’76 pracowali Gorgoń, Wieczorek i Szarmach.

W finałach Mundialu ’78 wystąpił tylko Gorgoń, zaś cztery lata później Waldemar Matysik i Andrzej Pałasz powtórzyli sukces Gorgonia i Szarmacha sprzed ośmiu lat (rezerwowym był Tadeusz Dolny). W Polsce Górnik wrócił na tron w latach 1985-1988. W kadrze na nieudane dla Polski finały MŚ Mexico ’86 byli: Matysik, Ryszard Komornicki, Jan Urban i Andrzej Zgutczyński oraz rezerwowi Józef Wandzik i Pałasz. Oni oraz Andrzej Iwan, a potem Robert Warzycha stanowili o obliczu drużyny w tych latach. Zmiany polityczne w Polsce sprawiły, że klub stracił wsparcie potężnego resortu górnictwa. Mimo pojawienia się prywatnych sponsorów, trudno było o pieniądze, więc wyprzedawano drużynę. Górnik walczył już tylko o start w Pucharze UEFA. W sezonie 1998-99 znów włączył się do ligowej czołówki. Tradycja zobowiązuje!

Życzymy Czcigodnemu Jubilatowi „Stu lat” i dalszych sukcesów. 

Józef WALAWKO

TEKST UKAZAŁ SIĘ W TYGODNIKU „PIŁKA NOŻNA” (NR 40/1998)

Możliwość komentowania została wyłączona.